Μια Εξεταστική Επιτροπή που μυρίζει…

 Του Κώστα Καλλίτση, Καθημερινή

Η Ιρλανδία μπήκε σε πρόγραμμα τον Νοέμβριο 2010, πήρε 85 δισ. ευρώ και βγήκε μετά μια 3ετία. Η Πορτογαλία μπήκε Απρίλιο του 2011, πήρε 78 δισ. και βγήκε μετά μια 3ετία – έχοντας ήδη δανειστεί σχεδόν όλα όσα θα χρειαζόταν τον επόμενο χρόνο. Η Κύπρος μπήκε σε πρόγραμμα τον Μάρτιο 2013. Δύο χρόνια μετά, οι διαρθρωτικές αλλαγές πρακτικά έχουν ολοκληρωθεί, οι δύσκολοι στόχοι δημοσιονομικής προσαρμογής έχουν επιτευχθεί, από τα 10 δισ. ευρώ που συνόδευαν το πρόγραμμα τα 5 δισ. τελικά δεν της χρειάστηκαν και θα επιστραφούν, η ύφεση αποσύρεται υπέρ της ανάπτυξης – όπως εύκολα διαπιστώνει ο επισκέπτης της Κύπρου. Η Κύπρος, η Ιρλανδία, η Πορτογαλία δεν βρίσκονται σε άλλον πλανήτη. Τα προγράμματα προσαρμογής τους δεν ήταν πιο ήπια, πιο εύκολα – της Κύπρου, μάλιστα, είχε χαρακτηριστεί ως το πιο σκληρό από όλα τα προγράμματα που εφαρμόστηκαν σε χώρα της Ευρωζώνης. Οι λαοί τους δεν είναι ούτε συμβιβασμένοι ούτε δουλόφρονες ούτε έκαναν χαρωπά τις θυσίες. Αλλά, οι θυσίες τους έπιασαν τόπο. Και σήμερα αυτοί βαδίζουν με το κεφάλι ψηλά. Οχι όπως εμείς. Γιατί, όσες παρελάσεις κι αν κάνεις, με όσα τανκς και φουστανέλες, δεν μπορείς να αισθάνεσαι περήφανος όταν έχεις το χέρι απλωμένο – και δεν απλώνεται ως γροθιά, ό,τι κι αν λέμε… Γιατί αποτύχαμε; Γιατί δεν καταφέραμε (ούτε αναμένει κάποιος να καταφέρουμε στην επόμενη διετία…) να βγούμε από τα Μνημόνια; Αυτό αξίζει να διερευνηθεί, με γενναιότητα και ειλικρίνεια. Πιστεύω ότι αυτό που χρειάζεται δεν είναι μια Εξεταστική Επιτροπή που θα διερευνήσει γιατί η Ελλάδα μπήκε, αλλά μια Εξεταστική Επιτροπή που θα διερευνήσει γιατί η Ελλάδα ΔΕΝ ΒΓΗΚΕ από τα Μνημόνια.

Τι μένει από το Μνημόνιο

Του Αρίστου Δοξιάδη, Καθημερινή

Αν λοιπόν υπάρχουν για μερικά χρόνια πρωτογενή πλεονάσματα, έστω και μικρά, αυτό θα επιδράσει καταλυτικά σε δύο μεγάλους τομείς της πολιτικής. Πρώτα, στις δημόσιες δαπάνες. Μέχρι σήμερα οι πολιτικοί δεν ήθελαν να παραδεχθούν ότι κάθε επίδομα έγκαιρης προσέλευσης και κάθε πρόωρη σύνταξη στο Δημόσιο έκοβε από ένα επίδομα ανεργίας και από μια σύνταξη ανασφάλιστου. Τώρα που ο γενικότερος περιορισμός γίνεται σαφής για όλους, ο κ. Ρωμανιάς αναγνωρίζει ότι το κοινωνικό κράτος πρέπει να φροντίζει πρώτα να έχουν όλοι οι ηλικιωμένοι μια βασική σύνταξη και να ισχύουν οι ίδιοι κανόνες, τα ίδια όρια ηλικίας, για όλους. Αυτά ζήτησε η τρόικα το 2010, αυτά πρότεινε η φιλελεύθερη Δράση. Τώρα τα υποστηρίζουν στελέχη μιας αριστερής κυβέρνησης, ως δίκαια και αναγκαία. Καλά κάνουν. Αλλά το αναγκαίο είναι αυτό που τους οδήγησε να σκεφτούν σοβαρά για το δίκαιο. Η λιτότητα δεν θα τελειώσει, αλλά μπορεί να γίνει πιο δίκαιη. Για να συμβεί αυτό, οι διαδικασίες του κράτους πρέπει να προβλέπουν και να ελέγχουν έγκαιρα τις δαπάνες. Μέχρι πρόσφατα, κάθε υπουργός και κάθε διοικητής νοσοκομείου ξόδευε ό,τι προλάβαινε, οι δαπάνες ξεπερνούσαν κατά πολύ τους προϋπολογισμούς, και οι τρύπες καλύπτονταν εκ των υστέρων. Η κακή τρόικα απαίτησε να αλλάξουν αυτά. Θα συνεχίσει η νέα κυβέρνηση τις σχετικές μεταρρυθμίσεις; Θα εξηγήσει ο πρωθυπουργός στα στελέχη του ότι οι δημόσιοι πόροι είναι και θα είναι αυστηρά περιορισμένοι; Οτι ο κ. Ρωμανιάς έχει δίκιο;

Η άνοδος της πλουτοκρατίας και η αποτυχία της πολιτικής

Tου Paul Marshall*, Financial Times, www.euro2day.gr

Εκείνο που φοβίζει τον κόσμο είναι ότι ο αγγλοσαξονικός καπιταλισμός οδεύει στο πλουτοκρατικό μοντέλο. Την οικονομία τη διοικούν οι πλούσιοι για τους πλούσιους. Κι αυτό είναι αποτυχία της πολιτικής, όχι του καπιταλισμού.

Είναι εύκολες οι διαμαρτυρίες εναντίον του σύγχρονου καπιταλισμού. Δεν είναι εύκολη, όμως, η προσφορά μιας ουσιαστικής εναλλακτικής λύσης. Και όταν οι επικριτές της δυτικής οικονομικής τάξης πραγμάτων, από τον Τόμας Πίκετι, μέχρι τον «επαναστάτη»-κωμικό Ράσελ Μπραντ, δεν το καταφέρνουν, τους επικρίνουμε. Ίσως επειδή δεν θέτουμε (ή δε θέτουν) τη σωστή ερώτηση. Ίσως να μην υπάρχει αποδεδειγμένη και προφανής εναλλακτική λύση στον καπιταλισμό. Υπάρχουν όμως καθοριστικές επιλογές γιατί υπάρχουν διαφορετικά είδη καπιταλισμού. Εκείνο που προκαλεί τη μεγαλύτερη αβεβαιότητα στον κόσμο είναι ότι ο αγγλοσαξονικός καπιταλισμός οδεύει προς το πλουτοκρατικό μοντέλο. Την οικονομία τη διοικούν οι πλούσιοι για τους πλούσιους. Οι άνθρωποι που κυριαρχούν στις λίστες με τα υψηλότερα εισοδήματα δεν είναι αθλητές, ούτε διασημότητες, ούτε δημιουργοί. Είναι στελέχη επιχειρήσεων. Το 2013, ο μέσος διευθύνων σύμβουλος στις ΗΠΑ έβγαλε 11,7 εκατ. δολάρια, δηλαδή 331 φορές τη μέση αμοιβή του Αμερικανού εργάτη. Είναι οι μεγάλοι κερδισμένοι από τη χειραγώγηση των χρηματοπιστωτικών αγορών. Στα πέντε τελευταία χρόνια, η αμερικανική κεντρική τράπεζα Federal Reserve έχει διοχετεύσει πάνω από 3,5 τρισ. δολάρια στις αγορές ομολόγων, κατεβάζοντας τα επιτόκια και αυξάνοντας τις τιμές σε πολλά ακόμη άλλα ενεργητικά.

Πάλι στη μαύρη λίστα των αγορών

 Του Κώστα Καλλίτση, Καθημερινή

Η Ελλάδα είχε μπει σε πρόγραμμα διάσωσης (Μνημόνιο) αφού είχε δανειστεί, για τελευταία φορά, με περίπου 6%, σε μια εποχή που υπήρχε σπάνις κεφαλαίων διεθνώς, εξαιτίας της μεγάλης κρίσης. Υστερα από 4 ½ χρόνια, σήμερα, παρότι υπάρχει αφθονία διεθνών κεφαλαίων που αναζητούν κερδοφόρες τοποθετήσεις, η χώρα μας βρίσκεται πάλι στη μαύρη λίστα των διεθνών αγορών. Αυτό δείχνουν τα στοιχεία: προχθές, οι αποδόσεις του ελληνικού 3ετούς ομολόγου ήταν 6,85% ενώ της Πορτογαλίας ήταν 1,06%, της Ιταλίας 0,73% και της Ισπανίας 0,57%. Του ελληνικού 5ετούς ήταν 7,1%, της Ιρλανδίας 0,44%, της Πορτογαλίας 1,63%. Και οι αποδόσεις του 10ετούς ομολόγου κινούνται σταθερά στην περιοχή του 8% συν, ενώ του πορτογαλικού στην περιοχή του 3% και του ιταλικού και ισπανικού στη ζώνη του 2%. «Με το σπαθί μας», δεν μπορούμε να δανειστούμε από τις αγορές. Θα υπογραφεί νέο Μνημόνιο. Και το ΔΝΤ θα είναι επιτηρητής, μαζί με την Ευρώπη – δεν υπάρχει «πίσω κάθισμα» (απαγορεύεται από το καταστατικό του…) παρά μόνο μπροστινό. Είτε αποφασιστεί να μας δώσει κι αυτό μια γραμμή πίστωσης είτε όχι. Κι αν δεν μας τη δώσει, πάλι θα μας ελέγχει ανά τετράμηνο. Το ενδεχόμενο να «τα σπάσουμε» αποκλείεται – καμιά χώρα δεν θα άντεχε τις συνέπειες. Η Ελλάδα βρίσκεται εγκλωβισμένη. Οδηγείται σε μια συμφωνία με δύο χαρακτηριστικά: (α) Δεν θα περιέχει φτηνή χρηματοδότηση. Θα δανειζόμαστε από τις αγορές με επιτόκια πολύ υψηλότερα από τα επιτόκια (2%) του ESM. (β) Θα επιβάλλεται πολύ αυστηρότερος έλεγχος, με μοχλό τις αγορές. Αυτές δεν διαπραγματεύονται (ούτε επί 7 ημέρες ούτε, βεβαίως, επί 7 μήνες…). Είτε σε δανείζουν είτε όχι. Αν όχι, κινδυνεύεις να φτάσεις να εκλιπαρείς για μια τρόικα…

Η νέα συμφωνία περιέχει παγίδες

 Του Κώστα Καλλίτση, Καθημερινή
Η Ιρλανδία και η Πορτογαλία είχαν τεστάρει τις αγορές κι είχαν λάβει εξιτήριο από τα προγράμματά τους πολύ πριν βγουν από αυτά. Δεν βγήκαν στις αγορές ξυπόλητες. Κι όχι μόνο είχαν βγει, αλλά είχαν ήδη δανειστεί από αυτές σχεδόν όλα τα κεφάλαια που θα χρειάζονταν τον πρώτο χρόνο από τη λήξη των προγραμμάτων τους. Οι αποφάσεις ΔΝΤ και Eurogroup για την έξοδό τους από τα Μνημόνια, απλά επικύρωναν τη διαπιστωμένη πραγματικότητα: Οτι μπορούσαν να βγουν στις αγορές και να δανειστούν φθηνά. Ευτυχώς για την Πορτογαλία, που είχε πάρει από τις αγορές όλα τα λεφτά που θα χρειαστεί φέτος. Γιατί, την Τετάρτη, στην πρώτη αξιολόγησή της μετά την έξοδο από το πρόγραμμα, Ε.Ε. και ΔΝΤ της εξαπέλυσαν δημόσια επίθεση, περί επιβράδυνσης των μεταρρυθμίσεων, θέσπισης κατώτατου μισθού και απόκλισης στο δημόσιο έλλειμμα από το συμφωνημένο 2,5% του ΑΕΠ στο... 2,7% που -λένε- ίσως ανέλθει στο 3,3%. Αν δεν είχε προνοήσει, το κλίμα στις αγορές θα γινόταν πολύ δύσκολο γι’ αυτήν. Αποφεύγοντας επιμελώς να διδασκόμαστε από τις εμπειρίες των άλλων, εμείς τρέχαμε προς τον τοίχο. Πέσαμε επάνω του, τη νύχτα της Πέμπτης. Η απλή αλληλουχία των γεγονότων έδειχνε ότι την Ελλάδα δεν την εμπιστεύονται οι αγορές. (α) Βγήκαμε δοκιμαστικά στις αγορές τον Απρίλιο, σε περίοδο άκρατης διεθνούς ευφορίας και στροφής των κεφαλαίων σε υποτιμημένες αγορές, και πήραμε 3 δισ. για 5ετία με επιτόκιο 4,95% - τριπλάσιο της Πορτογαλίας. (β) Ζητήσαμε από τις αγορές, τον Ιούλιο, 3 δισ. για 3ετία, αλλά μας πρόσφεραν μόνο τα μισά. (γ) Στη δευτερογενή αγορά, ποτέ δεν σημειώθηκε αισθητή ζήτηση για τα ομόλογά μας, ισχυρή ένδειξη πως, παρότι το 85% του χρέους μας κατέχουν δημόσιοι φορείς του εξωτερικού (δηλαδή, τελεί εκτός διαπραγμάτευσης), οι αγορές έβλεπαν κινδύνους στην Ελλάδα.

Το πραγματικό «θέλημα των αγορών»

 Του PAUL KRUGMAN / THE NEW YORK TIMES, Καθημερινή

Τον Μεσαίωνα, όταν διατυπωνόταν έκκληση για μια σταυροφορία με σκοπό την κατάκτηση των Αγίων Τόπων, ακολουθούσε το επιφώνημα «είναι θέλημα Θεού!». Γνώριζαν, όμως, πραγματικά οι σταυροφόροι ποιο ήταν το θέλημα του Θεού; Δεδομένου του πώς εξελίχθηκαν τα πράγματα, προφανώς όχι. Εχει παρέλθει πολύς καιρός έκτοτε και στους τομείς που καλύπτω, οι επικλήσεις της θέλησης του Θεού είναι σπάνιες. Βλέπετε, ωστόσο, πολλές σταυροφορίες πολιτικής που συχνά δικαιολογούνται έμμεσα με το επιχείρημα «είναι θέλημα των αγορών!». Γνωρίζουν, όμως, πραγματικά τι θέλουν οι αγορές όσοι επικαλούνται το θέλημά τους; Και πάλι προφανώς όχι. Οι πρόσφατοι κραδασμοί έχουν διευρύνει το χάσμα ανάμεσα σε αυτά που μας λένε πως πρέπει να κάνουμε για να κατευνάσουμε τις αγορές και σε αυτό που φαίνεται πραγματικά να ζητούν οι αγορές. Για να γίνω πιο σαφής, μας έχουν επανειλημμένως πει πως οι κυβερνήσεις πρέπει να εγκαταλείψουν κάθε προσπάθειά τους να ανακουφίσουν τα οικονομικά προβλήματα των ανθρώπων, γιατί αυτή η υπερβολική συμπόνοια τους θα τιμωρηθεί από τους... οικονομικούς θεούς. Οι αγορές, όμως, δεν φάνηκε ποτέ να θεωρούν απαραίτητες αυτές τις ανθρωποθυσίες. Στην πραγματικότητα, αν προσέξει κανείς τι γίνεται, το πραγματικό μήνυμα των αγορών φαίνεται πως είναι ότι πρέπει να εμφανίσουμε μεγαλύτερα ελλείμματα και να τυπώσουμε περισσότερο χρήμα.

Το αποπληθωριστικό στρατόπεδο

PAUL KRUGMAN / THE NEW YORK TIMES, Καθημερινή

Την Πέμπτη η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα ανακοίνωσε σειρά νέων μέτρων που έλαβε στην προσπάθεια να ενισχύσει την ευρωπαϊκή οικονομία. Η ανακοίνωση φανερώνει μια υποψία απόγνωσης, γεγονός καθησυχαστικό. Η Ευρώπη, η οποία τα πηγαίνει χειρότερα απ’ ό,τι στη δεκαετία του 1930, έχει πέσει σαφώς σε μια αποπληθωριστική δίνη και είναι παρήγορο να γνωρίζει κανείς ότι το αντιλαμβάνονται οι κεντρικοί τραπεζίτες. Ωστόσο η επιφοίτηση μπορεί να τους ήρθε πολύ αργά. Δεν είναι καθόλου σίγουρο ότι τα μέτρα που βρίσκονται επάνω στο τραπέζι επαρκούν ώστε ν’ αντιστραφεί η ροή της αποπληθωριστικής δίνης. Εκεί θα βρισκόμασταν και εμείς αν δεν υπήρχε ο Μπερνάνκι (σ.σ. ο προηγούμενος πρόεδρος της αμερικανικής ομοσπονδιακής τράπεζας, της Fed). Η κατάσταση στις ΗΠΑ απέχει πολύ από το να χαρακτηριστεί ικανοποιητική, ωστόσο φαίνεται ότι έχουμε αποφύγει (τουλάχιστον προς το παρόν) το είδος της παγίδας που αντιμετωπίζει η Ευρώπη. Γιατί; Ενας λόγος είναι ότι η Fed αντέδρασε σωστά πριν από χρόνια, αγοράζοντας κρατικά ομόλογα αξίας τρισεκατομμυρίων δολαρίων ώστε ν’ αποφύγουμε την κατάσταση που αντιμετωπίζει σήμερα η Ευρώπη.

Γιατί δεν γίναμε (τελικά) Αργεντινή

Της Ειρήνης Χρυσολωρά, NEA

Η 15η Μαΐου 2012 ήταν μια δύσκολη ημέρα για την τότε ελληνική κυβέρνηση που είχε ως πρωθυπουργό τον Λουκά Παπαδήμο. Ηταν η ημέρα που έληγε ένα ομόλογο 435 εκατ. ευρώ, το οποίο δεν είχε ενταχθεί στη διαδικασία του κουρέματος και έπρεπε να αποφασιστεί αν θα πληρωνόταν στο ακέραιο ή όχι. Τελικά, όπως αποδείχθηκε στην πράξη, η απόφαση να πληρωθεί έκρινε καθοριστικά το ότι δεν θα γινόμασταν Αργεντινή. Είχε προηγηθεί έντονο παρασκήνιο. Αμέσως μετά την εκλογική αναμέτρηση της 6ης Μαΐου 2012 και ενώ βρισκόταν σε εξέλιξη η προσπάθεια σχηματισμού κυβέρνησης, ο Παπαδήμος αισθανόταν ότι δεν είχε τις καλύτερες προϋποθέσεις για να πάρει μια τέτοια απόφαση. Χειρίστηκε όμως το θέμα με τον τρόπο που ήξερε καλύτερα: επιστρατεύοντας τις γνώσεις και την εμπειρία του για να κάνει μια εμπεριστατωμένη ανάλυση (την παρέδωσε σε υπόμνημα στον Πρόεδρο της Δημοκρατίας), αλλά και ερχόμενος σε συνεννόηση με έναν προς έναν τους πολιτικούς αρχηγούς πριν προχωρήσει σε απόφαση. Και, ω του θαύματος, παρά την πολιτική ένταση των ημερών, η απόφαση ελήφθη αναίμακτα: οι πολιτικοί αρχηγοί, από τον Αντώνη Σαμαρά και τον Βαγγέλη Βενιζέλο έως τον Αλέξη Τσίπρα, είτε δεν έφεραν αντίρρηση στην πληρωμή του ομολόγου είτε επέλεξαν τουλάχιστον στην πράξη να μη «βγουν απέναντι» δημοσίως, έχοντας προφανώς επίγνωση των προβλημάτων αλλά και των κινδύνων που ελλόχευαν. Σοφή απόφαση, όπως αποδεικνύεται εκ των υστέρων.

Περιορίζοντας τη φορολογία

 Του Τάσου Τέλλογλου, www.protagon.gr
Κάθε μέρα η κυβέρνηση, είτε δια του ίδιου του πρωθυπουργού είτε τελευταία και δια του αντιπροέδρου της, μιλάει για την ανάγκη να αποδομηθεί η υπερφορολόγηση. Η ίδια η λέξη παραπέμπει στο προηγούμενο της εποχής των μνημονίων καθεστώς, μιας και το συνολικό ποσοστό των φόρων στο ΑΕΠ είναι κατά 1,5 ποσοστιαία μονάδα κάτω από τον μέσο όρο των χωρών του ΟΟΣΑ. Αν μιλήσουμε για τους άμεσους φόρους η κατάσταση είναι πολύ χειρότερη. Ο με διαφορά αποτελεσματικότερος φόρος των τελευταίων ετών ήταν ο βαθύτατα οθωμανικής εμπνευσης φόρος ακινήτων μέσω των τιμολογίων της ΔΕΗ, που συνδεόταν απόλυτα με τη στάθμιση ενός κοινωνικού αγαθού με ένα εξίσου ζωτικό, κατά τρόπο που ο πολίτης δεν μπορούσε να επιλέξει. Σε τέτοιο βαθμό, ώστε η επιτυχία είσπραξης του συγκεκριμένου φόρου να εγείρει το ερώτημα αν οι πολίτες αυτής της χώρας πρέπει να επιλέγουν. Φυσικά, στις κάλπες οι πολίτες τιμώρησαν τα κόμματα που κυβερνούν, και εκείνα θεώρησαν οτι ένα μεγάλο μέρος του «μηνύματος» είχε σχέση με την «υπερφορολόγηση». Η κυβέρνηση θέλει τώρα -μετά την αποπομπή Θεοχάρη και την επίτευξη ενός πλεονάσματος που δεν είναι βιώσιμο, όπως δείχνουν οι δικαστικές αποφάσεις, αλλά και τα 800 εκατομμύρια ευρώ που ζητούν από τη χώρα οι ευρωπαϊκοί θεσμοί για παράνομες αγροτικές επιδοτήσεις- να αρχίσει το «ξήλωμα» των φόρων από το πετρέλαιο θέρμανσης.

Αναδιαρθρώνοντας το ιδιωτικό χρέος

Του Τάσου Tέλλογλου, www.protagon.gr
Τα χρέη των επιχειρήσεων: Οι νεκροί με τους νεκρούς και οι ζωντανοί με τους ζωντανούς
Οι φοροελαφρύνσεις και η αναδιάθρωση του χρέους των ιδιωτικών επιχειρήσεων ήταν τα δύο θέματα που απασχόλησαν αυτόν τον γύρο των συζητήσεων με τους δανειστές μας. Ο υπουργός ανάπτυξης, μάλιστα, Νίκος Δένδιας δεσμεύθηκε στην παρουσίαση ενός μηχανισμού αναδιάρθρωσης του ιδιωτικού χρέους, που φτάνει τα 40 δισ. ευρώ, έως τον Δεκαπενταύγουστο. Θα πρέπει όμως οι πολιτικοί να είναι ειλικρινείς όταν μιλούν για το θέμα. Ένας τραπεζίτης, ο Α. Θωμόπουλος της Πειραιώς, είχε πει πριν από ένα δίμηνο σε μια ημερίδα ότι δεν αρέσει στους τραπεζίτες να αποφασίζουν «ποιος θα ζήσει και ποιος θα πεθάνει». Όταν μετέφερα αυτή την τοποθέτηση σε έναν άλλο τραπεζίτη μου αντέτεινε «Μα αυτό ακριβώς πρέπει να κάνουμε τώρα»... Εκείνο που κρύβουν πολιτικοί -και ο Δένδιας είναι ένας από αυτούς που δεν μασάει τα λόγια του- αλλά και τραπεζίτες είναι ότι σε πρώτη φάση ακόμα και οι επιχειρήσεις που θα συνεχίσουν να χρηματοδοτούνται -υπό νέα μετοχική σύνθεση αν δεν βάλουν οι παλιοί μέτοχοι χρήματα πάνω στο τραπεζι- θα χρειασθεί να συρρικνώσουν τη δραστηριότητά τους.
Αυτοί που θα ζήσουν θα γίνουν αρχικά μικρότεροι
Πάρτε τις ιχθυοκαλλιέργειες. Έχουν «κλουβιά», συχνά στις ίδιες περιοχές, απασχολώντας σήμερα, στον Αστακό π.χ., στον Μαλλιακό ή την Αργολίδα, δύο και τρεις φορές το προσωπικό που θα απασχολούσαν αν δεν είχαν τόση εύκολη πρόσβαση στον δανεισμό.

Για την ταυτόχρονη αντιμετώπιση της ανεργίας, της ύφεσης και του χρέους

Του Γιώργου Ιωαννίδη, http://politicaldoubts.com

Μας χρειάζεται μία κιβωτός απασχόλησης που θα αποκλιμακώσει άμεσα το ποσοστό ανεργίας, έως ότου αρχίσουν να αποδίδουν οι επενδύσεις, και που ταυτόχρονα θα δώσει ώθηση στην εσωτερική ζήτηση, που και αυτή ευνοεί τις επενδύσεις. Μία κιβωτός απασχόλησης που θα δημιουργήσει δουλειές για τους νέους ανθρώπους. Δουλειές που θα είναι χρήσιμες για την κοινωνία, προωθητικές για την οικονομία και δημιουργικές για τους ίδιους.

Το ζήτημα του χρέους

Είναι κοινή πλέον παραδοχή ότι η υφιστάμενη δομή του ελληνικού χρέους δεν είναι βιώσιμη. Αφενός διότι απαιτούνται πολύ υψηλές δαπάνες εξυπηρέτησης για τα επόμενα δύο έτη (2014-2015), αφετέρου διότι προβλέπονται υπέρογκες δαπάνες για την περίοδο μετά το 2020 (βλ. πίνακα 1). Τα παραπάνω οδηγούν στην κοινή παραδοχή όλων των πολιτικών δυνάμεων ότι απαιτείται κάποιου τύπου αναδιάρθρωση του χρέους. Εάν θα είναι κούρεμα, μετακύλιση ή ό,τι άλλο, είναι μια σημαντική πλην όμως τεχνική συζήτηση.

Μετά το ομόλογο. Επιτόκια, χρέος, μεταρρυθμίσεις και το στοίχημα της παραγωγικής ανασυγκρότησης

 Της Ελίζας Παπαδάκη, ΝΕΑ

Η πρώτη επιτυχής έκδοση ελληνικού κρατικού ομολόγου ύστερα από μια τετραετία έδωσε λαβή σε ζωηρή συζήτηση μέσα στη χώρα και διεθνώς. Πέρα από την αξιολόγηση του ίδιου του συμβάντος, διατυπώθηκαν άφθονες κρίσεις γύρω από την ελληνική οικονομία και την ευρωζώνη με την έμφαση, από διάφορες πλευρές, και πάλι στη βιωσιμότητα του ελληνικού χρέους. Ομως καθόλου σχεδόν δεν αναδείχθηκαν ζητήματα που να σχετίζονται με την αναγκαία παραγωγική ανασυγκρότηση της χώρας. Αν αυτό αποτελεί το μεγάλο κενό των εδώ πολιτικών διεργασιών όλα τα χρόνια της κρίσης, είναι επίσης χαρακτηριστικό για τις προσεγγίσεις που επικρατούν στον κυριαρχούμενο από τη χρηματοοικονομία σημερινό κόσμο. Χωρίς παραγωγική ανασυγκρότηση ωστόσο δεν θα έχουμε βιώσιμη ανάπτυξη για να αυξάνονται ξανά τα εισοδήματα και η απασχόληση, οπότε ούτε το χρέος μπορεί να γίνει βιώσιμο - όχι το τωρινό μόνο, που ξεπερνά το 170% του ΑΕΠ, αλλά έστω και στο μισό αν κοβόταν. Από αυτή τη σκοπιά έχει επομένως ενδιαφέρον να ξαναδούμε τα επιχειρήματα, υπέρ και κατά, που ακούστηκαν το περασμένο επταήμερο. Επιτόκια: Ως μέγιστη επιτυχία πανηγύρισε η κυβέρνηση το 4,95% που απέσπασε από τις αγορές για το ομόλογο των 3 δισ. ευρώ, αλλά το επιτόκιο αυτό είναι υπερδιπλάσιο εκείνου που πληρώνουμε για τον κύριο όγκο του (ρυθμισμένου) χρέους σε ευρωζώνη και ΔΝΤ.

Το Μνημόνιο που (δεν) σκίστηκε

Του Κώστα Καλλίτση, Καθημερινή

Αλλοι σκίζουν τα μνημόνια και άλλοι σκίζουν τα ρούχα τους επειδή η χώρα δανείστηκε 3 δισ. από τις διεθνείς αγορές. Πέντε σύντομα σχόλια: α) Η επιτυχής έκδοση του 5ετούς ομολογιακού δανείου σημαίνει «ολική επιστροφή στις αγορές»; Οχι, σημαίνει ότι η χώρα έκανε ένα πρώτο μικρό βήμα στη δημιουργία αγοράς ομολόγων του Δημοσίου μέσω της σταδιακής έκδοσης ομολόγων με ποικίλες διάρκειες, ώστε οι αγορές να μπορέσουν να τιμολογήσουν τη χώρα μας, με τη φιλοδοξία μακροπρόθεσμα να καταστούμε ικανοί να εξυπηρετούμε το χρέος με δικές μας δυνάμεις. Την Πέμπτη, έγινε ένα πρώτο, τεχνικού χαρακτήρα βήμα με συμβολική σημασία, σε αυτήν την κατεύθυνση. Η πορεία μέχρι να γίνουμε «αυτεξούσιοι» είναι μακρά και εξαρτάται από πολλούς παράγοντες.
(β) Οι αγορές αποφάσισαν να μας δανείσουν επειδή καταλήξαμε σε συμφωνία με την τρόικα, υλοποιήσαμε πολλά από αυτά που μας υπέδειξε, αντιμετώπισε με κατανόηση την παράκλησή μας να υλοποιήσουμε τα υπόλοιπα μετά τις ευρωεκλογές και ενέκρινε τη δόση των 8,3 δισ. ευρώ. Μας δάνεισαν επειδή συμφωνήσαμε να συνεχίσουμε να εφαρμόζουμε το Μνημόνιο – ούτε το έσκισαν ούτε το σκίσαμε. Δεν τους ειπώθηκε «δώστε δάνεια για να ξαναβρούμε το επίπεδο ζωής πριν από το 2010» ούτε, βέβαια, για «να ξαναγίνουμε η Ελλάδα που ξέρατε». Αν τους το έλεγαν, δεν θα μας δάνειζαν. Γι’ αυτό, δεν το είπαν.

Ανθρωποι πίσω από στατιστικές. Η έξοδος στις αγορές, η Ελλάδα της φτώχειας και η Ελλάδα της αλληλεγγύης.

 Της Ελίζας Παπαδάκη, ΝΕΑ

Παραδειγματικά το δίδαξε η νέα πρόεδρος της κεντρικής τράπεζας των ΗΠΑ (Fed) Τζάνετ Γέλεν στην πρώτη δημόσια ομιλία της στο Σικάγο (31/3). Επέμεινε στην ανάγκη η Fed να στηρίξει την αγορά εργασίας αλλά και να βλέπει τους ανθρώπους πίσω από τις στατιστικές, παράλληλα με τη νομισματική πολιτική να συνεργάζεται με τις κοινότητες που πασχίζουν για την τοπική ανάπτυξη και τους ανέργους. Προηγουμένως είχε περάσει ώρες κουβεντιάζοντας με πρόσωπα που δυσκολεύονται να σταθούν. Στην Ντορίν Πουλ που, ύστερα από 15ετή εμπειρία σε ασφαλιστική εταιρεία, έχασε τη δουλειά της και μένοντας δύο χρόνια άνεργη δεν κρίθηκε «απασχολήσιμη» όταν ο κλάδος ξανάρχισε να προσλαμβάνει, στον ειδικευμένο οικοδόμο Ζερμέιν Μποραουνλί που βγάζει σήμερα πολύ λιγότερα κουτσοδουλεύοντας, στην τεχνίτρια Βίκι Λίρα, απολυμένη μετά μιαν 20ετία από τυπογραφείο που έκλεισε το 2006, η οποία έκτοτε δουλεύει περιστασιακά, άστεγη κατά καιρούς, παρτ-τάιμ σε μπακάλικο σήμερα, αφιέρωσε μεγάλο μέρος του λόγου της η Γιέλεν για να εξηγήσει τη θέση της.

Η χθεσινή ημέρα συμβολίζει πολύ καθαρά τις δύο τωρινές Ελλάδες έλεγε το πρωί στον Τάκη Καμπύλη του 9,84 ο καθηγητής Δημήτρης Σωτηρόπουλος. Την Ελλάδα που χαιρετίζεται διεθνώς για το κατόρθωμα ύστερα από τέσσερα χρόνια αποκλεισμού (και μετά το ισοδύναμο με χρεοκοπία κούρεμα του 2012) να ξαναβγεί στις αγορές των ομολόγων. Και εκείνην που εκφράζουν όσοι εργαζόμενοι και άνεργοι ακολουθώντας το κάλεσμα της ΓΣΕΕ, της ΑΔΕΔΥ και του ΠΑΜΕ κατέβηκαν μαχητικά σε άλλη μία απεργία με αφορμή το τελευταίο πολυνομοσχέδιο, για να διαμαρτυρηθούν ενάντια στις δραστικές περικοπές μισθών και τις απολύσεις, ενάντια στις πολιτικές που τις επιβάλλουν.

ΕΚΤ: Το μετέωρο βήμα προς την ποσοτική χαλάρωση

 Του  Gavyn Davies, The Financial Times, www.euro2day.gr

Λεονταρισμοί ή όχι η δέσμευση του κ. Ντράγκι περί αντισυμβατικών μέτρων; Ποια τα προβλήματα στην εφαρμογή της ποσοτικής χαλάρωσης και τι δείχνει το παράδειγμα της Ιαπωνίας. Τι θα "επιτρέψει" η ΕΚΤ για το ευρώ.

Αν και η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα δεν έλαβε την Πέμπτη συγκεκριμένη δράση για να αντιμετωπίσει τη μείωση του πληθωρισμού στο χαμηλό επίπεδο του 0,5% το Μάρτιο, η ανακοίνωση του προέδρου της Μάριο Ντράγκι περιέχει νέα γλώσσα που ανεβάζει τον πήχη για τις μελλοντικές κινήσεις της τράπεζας. Δηλώνοντας ότι το διοικητικό συμβούλιο της τράπεζας ομοφώνως δεσμεύεται να υιοθετήσει ποσοτική χαλάρωση έτσι ώστε να αντιμετωπίσει τον κίνδυνο παρατεταμένου χαμηλού πληθωρισμού, η ανακοίνωση  ουσιαστικά αντιμετωπίζει τον κίνδυνο «low-flation» που ανησυχεί εδώ και καιρό τους επενδυτές. Για να κατανοήσει κανείς πόσο σημαντική είναι αυτή η αλλαγή της στάσης, αρκεί να αναλογιστεί τι έλεγε στο παρελθόν η ΕΚΤ για την ποσοτική χαλάρωση. Πριν λίγα χρόνια, απέρριπτε την πρόταση υποστηρίζοντας ότι σχεδόν ισοδυναμεί με χρηματοδότηση των κρατικών ελλειμμάτων και κατά συνέπεια παραβιάζει τους όρους των ευρωπαϊκών συνθηκών. Πιο πρόσφατα, αν και δεν υποστήριζε τόσο σθεναρά την αντισυνταγματικότητα της ποσοτικής χαλάρωσης, δεν ήταν διατεθειμένη να δεχθεί ότι ήταν απαραίτητο να υπάρξει αντισυμβατική νομισματική πολιτική, λέγοντας ότι ακόμη υπάρχουν διαθέσιμα συμβατικά όπλα τα οποία θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν πρώτα.

Γιατί μας «κουρεύει» τα ομόλογα ο κ. Ντράγκι;

 Του Κώστα Καλλίτση, Καθημερινή, 30.03.14
Είναι δυνατόν να τεθούν οι κινητήρες της ελληνικής οικονομίας σε πλήρη λειτουργία και να παραχθεί οικονομική μεγέθυνση, αν δεν αντιμετωπισθεί το πρόβλημα της ρευστότητας; Το ΔΝΤ λέει «ναι». Επικαλείται το υπόδειγμα της πολιτικής που είχε επιβάλει στην Ινδονησία, στη Μαλαισία και στην Ταϊλάνδη μετά την ασιατική κρίση, στην Ουρουγουάη και στην Αργεντινή μετά τη χρεοκοπία της τελευταίας και, με παραλλαγές, σε Λεττονία, Ισλανδία, Ιρλανδία τα τελευταία χρόνια. Ως συνήθως, ράβει ένα κουστούμι για όλους και μετά υποχρεώνει τον καθένα να το φορέσει –είτε χωράει σε αυτό είτε δεν χωράει είτε του περισσεύει. Ετσι, το ΔΝΤ εισηγείται το γνωστό μοντέλο της «μεγέθυνσης χωρίς πιστωτική επέκταση», μέσω της εκκαθάρισης της αγοράς από τις «μη βιώσιμες» επιχειρήσεις, έτσι ώστε η περιορισμένη ρευστότητα σταδιακά να οδεύει σε όσες επιβιώσουν. Τρεις παρατηρήσεις: Η πρώτη, ότι δεν χρειάζεται κάποια ευφυής σύλληψη και σύνθετη επεξεργασία για να αφεθεί μια οικονομία στους νόμους του άγριου καπιταλισμού, όπως προτείνει το ΔΝΤ. Αρκεί προς τούτο η πολιτική αδράνεια, η απουσία πολιτικής. Η δεύτερη, σχετικά με το αυτονόητο, που και το ΔΝΤ παραδέχεται: Οτι η ανάκαμψη χωρίς ρευστότητα είναι «σημαντικά ασθενέστερη» από μια ανάκαμψη με ρευστότητα. Και η τρίτη, ότι η Ελλάδα έχει ανάγκη μια πολύ δυναμική ανάκαμψη αν θέλουμε να αρχίσει κάποια στιγμή η απορρόφηση της ανεργίας, να μετατραπεί το πρωτογενές πλεόνασμα σε βιώσιμο (πέραν του προεκλογικού...) και να μην κληρονομήσουμε από την ύφεση μια μακρόσυρτη, πολυετή, ασθενική ανάκαμψη-μεταξύ-φθοράς-και-αφθαρσίας.

Στην εποχή της παγκοσμιοποίησης. Η οικονομία είναι το αίτιο και η πολιτική το αιτιατό

 Του Βασίλη Καραγιάννη, Athens Voice

Έχουμε καλά νέα για την οικονομία των ΗΠΑ. Τα καλά νέα στις ΗΠΑ, επηρεάζουν θετικά την ΕΕ και κατ’ επέκταση και την ελληνική οικονομία.Πιο συγκριμένα, η κεντρική τράπεζα των ΗΠΑ (Fed) προχώρησε σε μία επιπλέον μείωση του μηνιαίου προγράμματος παροχής ρευστότητας προς την αμερικάνικη οικονομία (από τα $65 στα $55δις). Οι ανακοινώσεις αποτελούν απόδειξη των θετικών εξελίξεων για την αμερικανική οικονομία, η οποία φαίνεται ότι επεκτείνεται χωρίς την ανάπτυξη πληθωριστικών πιέσεων. Επίσης, οι ανακοινώσεις φέρνουν ένα βήμα πιο κοντά, τον τερματισμό του προγράμματος παροχής ρευστότητας και την αύξηση των αμερικάνικων επιτοκίων. Οι περισσότεροι αναλυτές μάλιστα τοποθετούν χρονικά κατά το 1ο μισό του 2015, την αύξηση των επιτοκίων δολαρίου. Όπως αναμενόταν, η αύξηση των επιτοκίων του δολαρίου καθιστά τις επενδύσεις στις ΗΠΑ πιο ελκυστικές, λόγω και του συγκριτικά χαμηλότερου ρίσκου σε σχέση με αυτό των αναδυόμενων αγορών. Στο πλαίσιο της επέκτασης της οικονομικής δραστηριότητας της οικονομίας των ΗΠΑ, προκαλείται φυγή κεφαλαίων από τις αναδυόμενες αγορές προς τις ΗΠΑ. Με λίγα λόγια, από τον περασμένο Μάιο, οπότε πρώτο-ανακοινώθηκαν οι προθέσεις της Fed, έχουμε την ακριβώς αντίθετη μετακίνηση κεφαλαίων σε σχέση με ότι συνέβαινε στην παγκόσμια οικονομία από το 2008.

Ο χαμένος κύκλος της εξωστρέφειας

Του Σεραφείμ Κωνσταντινίδη, Καθημερινή

  Η αλήθεια που αποκαλύπτει το παλίμψηστο του ισοζυγίου είναι ότι οι εξαγωγές μας βελτιώθηκαν λίγο και η μεγαλύτερη πρόοδος ήρθε από τον περιορισμό των εισαγωγών. Και η έκθεση του διοικητή της Τράπεζας της Ελλάδος επισημαίνει ότι η εξωστρέφεια της χώρας, αν μετρηθεί με τις εξαγωγές ως ποσοστό του ΑΕΠ, παραμένει χαμηλή, χαμηλότερη από χώρες όπως Ιρλανδία, Πορτογαλία, Ισπανία.

Παρασυρμένοι από τη συνήθη φιλολογία με την τρόικα και τις προϋποθέσεις για την εκταμίευση της επόμενης δόσης, συχνά παραλείπουμε τα σημαντικότερα για το μέλλον της οικονομίας. Οπως, για παράδειγμα, την ανταγωνιστικότητα. Πόσο έχει βελτιωθεί η ανταγωνιστικότητα των ελληνικών προϊόντων και υπηρεσιών τα τελευταία χρόνια που η οικονομία βρίσκεται στην εντατική αγωγή των δανειστών; Η γενική εικόνα είναι πολύ θετική. Το διάστημα 2010-2013 το ισοζύγιο πληρωμών της χώρας εμφανίζει θεαματική βελτίωση καθώς, από έλλειμμα 22,5 δισ. ευρώ, φθάσαμε πέρυσι σε πλεόνασμα 1,2 δισ. ευρώ. Εντυπωσιακό, αλλά η πραγματικότητα είναι όπως τα αρχαία παλίμψηστα. Τότε οι πάπυροι και οι περγαμηνές συχνά χρησιμοποιούνταν για δεύτερη, τρίτη φορά για γράψιμο, αφού καθαρίζονταν με διάφορους τρόπους όσα είχαν γραφεί προηγουμένως. Σήμερα, ειδικοί με σύγχρονες μεθόδους καταφέρνουν να διαβάσουν την προηγούμενη στρώση γραφής ανακαλύπτοντας άγνωστα κείμενα. Κάπως έτσι είναι και η ανάγνωση της σημερινής πραγματικότητας. Κάτω από την επιφάνεια, υπάρχει και άλλο επίπεδο της αλήθειας…

Και όμως, οι εξαγωγές αυξάνονται. Λάθος διάβασε ο Daniel Gros την ελληνική οικονομία

Της Ελίζας Παπαδάκη, ΝΕΑ, 13.3.14 
Στα τέσσερα χρόνια της βαθιάς μας κρίσης δημοσιεύθηκαν διεθνώς πολλά άρθρα επιφανών οικονομολόγων με καταδικαστικές διαγνώσεις και προβλέψεις για την Ελλάδα. Ενώ συχνά εκκινούσαν από ελλιπή ανάλυση και γνώση της ελληνικής οικονομίας, συνέβαλαν στο δυσμενές κλίμα που δυσχέρανε πολλαπλά τις προσπάθειες ανάκαμψης. Τέτοια άρθρα έχουν ευτυχώς αραιώσει το τελευταίο διάστημα, όσο εξομαλύνεται κάπως η κατάσταση. Την περασμένη εβδομάδα ωστόσο επανήλθε ο Daniel Gros, διευθυντής του έγκυρου Κέντρου Ευρωπαϊκών Μελετών στις Βρυξέλλες, υποστηρίζοντας ότι η Ελλάδα διαφέρει από άλλες ευρωπαϊκές χώρες: αδυνατεί να βελτιώσει την οικονομική της επίδοση, ειδικά στον τομέα των εξαγωγών τον οποίο – εύλογα – θεωρεί καθοριστικό για να υπάρξει ανάπτυξη. Την απαισιόδοξη αυτή γνώμη αναδημοσίευσε «Το Βήμα» (Daniel Gros, Η ειδική περίπτωση της Ελλάδας, 9/3/2014). Και έκανε πολύ καλά: για να την πληροφορηθούμε αλλά και για να δούμε πόσο ευσταθεί. Διαρθρωτικό χαρακτηριστικό της ελληνικής οικονομίας αφότου εντάχθηκε στην ΕΟΚ παραμένει πράγματι το σχετικά μικρό μέγεθος του εξαγωγικού της τομέα. Δεν αληθεύει όμως ότι οι εξαγωγές έμειναν στάσιμες την τελευταία τετραετία, και μάλιστα ότι μειώθηκαν το 2013 έναντι του 2012, όπως διατείνεται ο Gros. Το αντίθετο συνέβη: Στα (προσωρινά) στοιχεία των Εθνικών Λογαριασμών που δημοσίευσε προχθές η ΕΛΣΤΑΤ (ΑΕΠ σε σταθερές αγοραίες τιμές) βλέπουμε εντυπωσιακή άνοδο 20,1% των εξαγωγών αγαθών μέσα στην τετραετία 2010-2013 της κρίσης, και ειδικότερα ετήσια αύξηση 5% το 2013.

Η ειδική περίπτωση της Ελλάδας

Του Daniel Gros, ΤΟ ΒΗΜΑ - ΤΗΕ PROJECT SYNDICATE

Η κρίση του ευρώ φαίνεται ότι έχει εν πολλοίς παρέλθει. Τα ασφάλιστρα κινδύνου συνεχίζουν να μειώνονται και δυο χώρες _ η Ιρλανδία και η Πορτογαλία _ έχουν ήδη βγει από το πρόγραμμα προσαρμογής. Μπορούν πλέον να αυτοχρηματοδοτούνται στην αγορά και οι οικονομίες τους άρχισαν πάλι να αναπτύσσονται. Η Ελλάδα, αντίθετα, συνεχίζει να έχει πρόβλημα να εκπληρώσει τους στόχους του προγράμματός της και βρίσκεται σε ατέρμονες διαβουλεύσεις για ένα ακόμη οικονομικό πακέτο. Το πρόβλημα μπορεί να συνοψιστεί με μια λέξη: εξαγωγές (ή μάλλον μη αύξηση των εξαγωγών). Στις ειδήσεις στην Ελλάδα κυριαρχεί ότι η κυβέρνηση πέτυχε πρωτογενές πλεόνασμα το 2013 πρώτη φορά σε δεκαετίες. Πρόκειται όντως για καμπή. Αλλά μια άλλη, πολύ πιο σημαντική είδηση, έτυχε πολύ μικρότερης προσοχής: η Ελλάδα είχε λιγότερες εξαγωγές το 2013 από το 2012. Η φτωχή αυτή επίδοση δύσκολα μπορεί να εξηγηθεί δεδομένου ότι όλες οι άλλες χώρες στην περιφέρεια της ευρωζώνης κατέγραψαν σθεναρή αύξηση εξαγωγών. Για παράδειγμα, οι πορτογαλικές εξαγωγές αυξάνονται κατά 5-6% τον χρόνο τα τελευταία χρόνια παρά τις αντίξοες συνθήκες (η Ισπανία είναι η μεγαλύτερη αγορά τους) και την δυσκολία των εξαγωγέων να βρουν χρηματοδότηση. Συνεπώς, ούτε η χαμηλή ζήτηση από το εξωτερικό ούτε η έλλειψη χρηματοδότησης αποτελούν αιτίες για την κακή επίδοση της Ελλάδας στις εξαγωγές. Δεν την εξηγεί ούτε η χαμηλή ανταγωνιστικότητα καθώς οι πραγματικοί μισθοί στην Ελλάδα τα τελευταία χρόνια υποχώρησαν περισσότερο από κάθε άλλη χώρα της ευρωζώνης με εξαίρεση την Ιρλανδία. Επομένως η μοναδική εξήγηση για την κακή επίδοση των ελληνικών εξαγωγών πρέπει να είναι ότι η ελληνική οικονομία παραμένει τόσο διαστρεβλωμένη που δεν ανταποκρίθηκε στις αλλαγές.