«Γιατί να σκοτώσουν τον Ζορές;»

 Του Ανδρέα Παππά, ΒΗΜΑ 

  Με σημερινούς όρους, θα λέγαμε πως ο Ζορές βρισκόταν στον απόλυτο αντίποδα της Αριστεράς που αρκείται στο να καταγγέλλει και να διαμαρτύρεται. Και μόνο ως υπενθύμιση της ανάγκης η Αριστερά να αναλαμβάνει τις ευθύνες που της αναλογούν, αξίζει, νομίζω, να θυμόμαστε σήμερα τον Ζορές και τις απόψεις του. Αυτόν τον πάντα επίκαιρο, μαχητικό, αλλά και χωρίς παρωπίδες σοσιαλιστή, που ήξερε πώς να συνδυάζει την απόλυτη προσήλωση στις καταγωγικές αρχές και αξίες της Αριστεράς με την αδογμάτιστη και δημιουργική αξιοποίηση των κατακτήσεων της κοινοβουλευτικής δημοκρατίας.

«Pourquoi ont-ils tué Jaurès» τραγουδούσε με τη γνωστή ευαισθησία του και εκφραστικότητα ο Ζακ Μπρελ, κάπου εκεί στα μέσα της δεκαετίας του 1970. Το βράδυ της 31ης Ιουλίου 1914 ο Ζαν Ζορές βρισκόταν στα γραφεία της αγαπημένης του «Humanité», της εφημερίδας του Γαλλικού Σοσιαλιστικού Κόμματος που ο ίδιος είχε ιδρύσει το 1904. Λίγο πριν ολοκληρώσει το κύριο άρθρο, το οποίο θα ήταν μια ακόμα έκκληση για αποτροπή του πολέμου και για ειρήνη, αποφάσισε να πάει, μαζί με τους στενούς συνεργάτες του, για φαγητό στο συνηθισμένο στέκι τους: το «Café Croissant», απέναντι από τα γραφεία της εφημερίδας. Εκεί όμως παραμόνευε ο Ραούλ Βιλέν, νεαρός «υπερπατριώτης», ο οποίος τον πυροβόλησε δύο φορές. Μία από τις σφαίρες θα διαπεράσει το κρανίο του Ζορές. Ο θανατός του, σε ηλικία 55 ετών, θα είναι σχεδόν ακαριαίος.

Ένα ανεξόφλητο χρέος στη Σρεμπρένιτσα

  The Books' Journal

Τον Ιούλιο 1995, στη Σρεμπρένιτσα, μια κωμόπολη της Νότιας Βοσνίας, εισήλθε ο εμπόλεμος σερβοβοσνιακός στρατός υπό τον στρατηγό Ράτκο Μλάντιτς. Μαζί με τους Σέρβους μάχονταν, σύμφωνα με τις μαρτυρίες, περίπου 12 έλληνες εθελοντές, και αρκετοί άλλοι ενταγμένοι σε παραστρατιωτικές ομάδες. Τις ημέρες εκείνες, οι εισβολείς σκότωσαν εν ψυχρώ περί τους 8.000 βόσνιους μουσουλμάνους - ήταν η τελευταία γενοκτονία του 20ού αιώνα. Ενώ επί πολύ καιρό, στην Ελλάδα, δεν γινόταν καμία αναφορά στα  συμβάντα, το 2005, έπειτα από ευάριθμες διαμαρτυρίες πολιτών, ο  τότε υπουργός Δικαιοσύνης Αν. Παπαληγούρας μίλησε για το «ενδεχόμενο να υπάρχουν πράγματι ευθύνες ελλήνων πολιτών για τις σφαγές αμάχων στη Σρεμπρένιτσα» και διέταξε δικαστική έρευνα. Έπειτα, και ενώ δημοσιεύματα φέρουν στους εθελοντές να συμμετείχαν και διακεκριμένα μέλη της Χρυσής Αυγής, σιωπή. Ώς πότε;

Συμπληρώθηκαν στις 11 Ιουλίου 2014, 19 χρόνια από τη σφαγή περίπου 8.000 αμάχων, Βόσνιων στην καταγωγή, από το καθεστώς Μιλόσεβιτς και τις δυνάμεις των Σερβοβοσνίων, Μλάντιτς και Κάρατζιτς. 19 χρόνια πριν, όταν όλα αυτά συνέβαιναν, η ελληνική κοινή γνώμη ήταν σύσσωμη με το καθεστώς Μιλόσεβιτς, εναντίον υποτίθεται της "Νέας Τάξης Πραγμάτων", σύμφωνα με την ορολογία της εποχής, μάλιστα πολλοί αισθάνονταν περήφανοι για τους έλληνες εθελοντές που είχαν φωτογραφηθεί με την ελληνική σημαία στην πρώτη γραμμή της σφαγής. 19 χρόνια μετά, και ενώ η Χρυσή Αυγή που είχε αποθεώσει τους σφαγείς είναι το τρίτο κόμμα στις πρόσφατες ευρωεκλογές, ενώ επίσης οι πρωταίτιοι παραπέμφθηκαν στο Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο της Χάγης για εγκλήματα πολέμου, στην Ελλάδα συνεχίζουμε να αρνούμαστε να αναμετρηθούμε με τις συλλογικές ευθύνες μας - και ενδεχομένως τις ατομικές όσων συνέδραμαν το έγκλημα, την τελευταία γενοκτονία του 20ού αιώνα.

Οι μεταφραστικές επιλογές του Κώστα Φιλίνη

Του Παναγιώτη Νούτσου, Αυγή, ΕΝΘΕΜΑΤΑ

Από την οπτική της ιστορίας των κοινωνικών και πολιτικών ιδεών, ο Κώστας Φιλίνης θα μπορούσε να αποτιμηθεί ως αξιοζήλευτος μεταφραστής ομόλογων κειμένων, τα οποία δημοσιεύονται στα ελληνικά και σε εξαιρετικά κατάλληλες χρονικές στιγμές. Όχι, βέβαια, πως και η πολιτική του αρθρογραφία, την ίδια περίοδο, δεν σήμαινε καίριες παρεμβάσεις στην εκδίπλωση αξιοσημείωτων σταθμών της εγχώριας Αριστεράς.Ενδεικτικά στα περιοδικά: Ελληνική Αριστερά (1966), Κομμουνιστική Επιθεώρηση (1971), Τετράδια 72 (Οκτ. 1972).Εδώ θα περιορισθώ όμως στα εξής μεταφραστικά του εγχειρήματα:

α) Με την επενέργεια αναζητήσεων που καταγράφονται στην ελληνική αριστερή διανόηση από τις αρχές της δεκαετίας του ’60, και σε συσχετισμό με τις ευρύτερες ανακατατάξεις που ράγισαν την ιδεολογική ενότητα του διεθνούς κομμουνιστικού κινήματος, ένα τμήμα της ηγεσίας του ΚΚΕ και των διανοούμενων μελών του κατανοεί, επώδυνα και με σπασμωδικούς χειρισμούς, τα αδιέξοδα των πολιτικών επιλογών και τη στενότητα των ιδεολογικών θέσεων ως προς την επαρκή αντιμετώπιση μιας πολυεπίπεδης κοινωνικής και γνωστικής πραγματικότητας. Η μία πλευρά της 12ης Ολομέλειας, που κράτησε για τον εαυτό της με πείσμα τη νόμιμη εκπροσώπηση του κόμματος, διέκρινε στην αναδυόμενη κοσμογονία τη μεταμφιεσμένη απόρριψη του μαρξισμού-λενινισμού, αν και λίγο αργότερα θα εντοπίσει τη ρίζα του αναθεωρητισμού στην ισχνή ιδεολογική δουλειά που εξακολουθούσε (παρά την εκκαθάριση του 1968) να διατηρείται σε «χαμηλό επίπεδο» και να μην ανταποκρίνεται στις «σημερινές απαιτήσεις», ιδίως στους τομείς της ιστορίας, της κοινωνιολογίας και της φιλοσοφίας.

Ενρίκο Μπερλινγκουέρ: Ο άνθρωπος που ήθελε να ενώσει όλους τους Ιταλούς

Του Περικλή Δημητρολόπουλου, ΝΕΑ 
Ντοκιμαντέρ για τον ηγέτη του Ιταλικού Κομμουνιστικού Κόμματος (PCI) και εμπνευστή του ιστορικού συμβιβασμού, τριάντα χρόνια μετά τον θάνατό του

Στην κάμερα του Βάλτερ Βελτρόνι παρελαύνουν πολλά πρόσωπα. Ενα από αυτά είναι ο Πιέτρο Ινγκράο, ιστορικό στέλεχος του Ιταλικού Κομμουνιστικού Κόμματος - καταπονημένος από τα 99 χρόνια που κουβαλά στην πλάτη του αλλά αρκετά διαυγής για να περιγράψει τη στιγμή που «έφθασε το φέρετρο από την Πάντοβα, με ένα τεράστιο πλήθος να ακολουθεί». Επειτα είναι ο Μιχαήλ Γκορμπατσόφ, τελευταίος ηγέτης της Σοβιετικής Ενωσης, που αναφέρεται στην καχυποψία με την οποία έβλεπε η Μόσχα τον ηγέτη του PCI. Μετά, ο πρώην αμερικανός πρεσβευτής στη Ρώμη Ρίτσαρντ Γκάρντνερ που μιλάει για τον σκεπτικισμό με τον οποίο υποδέχθηκε η Ουάσιγκτον το άνοιγμα του κομμουνιστή ηγέτη στο ΝΑΤΟ. Είναι και ο πρόεδρος της Δημοκρατίας Τζόρτζιο Ναπολιτάνο που συγκινείται στην ανάμνηση ενός ανθρώπου που θαύμαζε αλλά με τον οποίο δεν συμφωνούσε. Και είναι τέλος οι μαθητές του σχολείου στο Σάσαρι της Σαρδηνίας - το ίδιο σχολείο όπου πήγαινε ο ίδιος την εποχή του φασισμού. «Ποιος ήταν ο Ενρίκο Μπερλινγκουέρ;» είναι η ερώτηση που τους απευθύνεται. Τα παιδιά δηλώνουν άγνοια. Ο εμπνευστής του «ιστορικού συμβιβασμού» και μία από τις μεγαλύτερες προσωπικότητες της ευρωπαϊκής Αριστεράς τούς είναι παντελώς άγνωστος. Η πιο συγκλονιστική μαρτυρία, όμως, είναι του Σίλβιο Φινέσο, ενός εργάτη από την Πάντοβα που περιγράφει ακόμη και σήμερα με πόνο την κατάρρευση του Μπερλινγκουέρ στο βήμα. Ο ηγέτης του PCI διακόπτει την ομιλία του, την τελευταία ενόψει των ευρωεκλογών του 1984, πίνει λίγο νερό, σκουπίζει το μέτωπό του με ένα μαντίλι, προσπαθεί να συνεχίσει, διακόπτει και πάλι, βάζει και βγάζει τα γυαλιά του, ξαναπίνει νερό, προσπαθεί και πάλι να μιλήσει, στο ακροατήριο απλώνεται ανησυχία, κάποιοι του φωνάζουν να σταματήσει, «φτάνει!», «δεν νιώθει καλά!», «βοηθήστε τον!».

«Δεν τράβηξε κανένας γείτονας το κουρτινάκι να δει τι γίνεται»

Του Σταύρου Τζίμα. Καθημερινή

Αύριο θα είναι μια δύσκολη ημέρα για την Εσθήρ Κοέν. Θα συναντηθεί με τον πρόεδρο της Γερμανίας Γιόακιμ Γκάουκ και κάθε άλλο παρά για ευχάριστα θέματα θα συζητήσουν. Η ενενηντάχρονη Στέλλα στα ελληνικά, Κοέν, είναι μία από τους δύο εν ζωή Εβραίους των Ιωαννίνων, από τους πενήντα περίπου που επέζησαν του Ολοκαυτώματος και επέστρεψαν από το Αουσβιτς. Και ο Γερμανός πρόεδρος ζήτησε να τη δει. Είναι άραγε ψυχολογικά έτοιμη αυτή η γυναίκα, να ανασύρει από την ομίχλη της λήθης (;) τον εφιάλτη; «Αισθάνομαι περίεργα. Είμαι ταραγμένη. Θέλω να τον ρωτήσω, πού βρέθηκε τόσο μίσος, για να κάψουν ζωντανούς εκατομμύρια ανθρώπους, επειδή έτυχε να έχουν διαφορετική θρησκεία; Πρέπει άραγε να δεχθώ τη συγγνώμη; Τίποτα δεν μπορεί να συγχωρέσει αυτό που μας έκαναν. Δεν απέμεινε συγγενής να με συνοδέψει όταν θα πεθάνω. Δεν άφησαν κανέναν, τους έκαψαν όλους», λέει. Η αφήγησή της είναι γροθιά στο στομάχι. Ο λόγος της φαρμάκι, όχι μόνο για τους ναζί, αλλά και για τους συντοπίτες της χριστιανούς: «Οταν μας έβγαζαν από τα σπίτια μας και μας έσερναν στους δρόμους για να μας πάνε στην Γερμανία, δεν τράβηξε κανένας γείτονας ούτε το κουρτινάκι για να δει τι γίνεται…», σημειώνει. Ξημερώματα 25ης Μαρτίου του 1944. Με μια καλά σχεδιασμένη επιχείρηση και με τη βοήθεια της ελληνικής χωροφυλακής, η Γκεστάπο «σκουπίζει» την εβραϊκή γειτονιά των Ιωαννίνων. Στοιβάζει σε φορτηγά, 1.725 άντρες, γυναίκες και παιδιά.

Πώς οι baby boomers… τρώνε τα παιδιά τους

 Του  Mark Mazower*, The Financial Times, www.euro2day.gr

Οι κληρονόμοι της Χρυσής Εποχής συνεχίζουν να πρωταγωνιστούν και 70χρονοι ροκ σταρ κλέβουν τα φώτα της δημοσιότητας. Την ίδια στιγμή μια ολόκληρη γενιά άνεργων νέων παρακολουθεί απελπισμένη, γράφει ο Mark Mazower. Οι πολιτικοί δεν δίνουν δεκάρα....

Σε όλο τον ανεπτυγμένο κόσμο, τα επίπεδα-ρεκόρ στην ανεργία των νέων μεταδίδουν την αίσθηση της απελπισίας σε μια ολόκληρη γενιά. Και προκαλεί εξαιρετική εντύπωση το ότι οι ηγέτες και οι ρυθμιστές δείχνουν να μην δίνουν δεκάρα. Το να παρατηρήσουμε ότι δεν υποφέρουν εξίσου όλοι είναι τμήμα μόνο της απάντησης. Το μεγαλύτερο κομμάτι της πλούσιας βόρειας Ευρώπης, για παράδειγμα, δεν υποφέρει σχεδόν καθόλου. Όμως παρότι ισχύει το γεγονός πως σε ορισμένες από τις χώρες σε μεγάλη κρίση τα οικονομικά μεγέθη ήταν πολύ υψηλά επί πολλές δεκαετίες, η κρίση έχει χειροτερέψει υπερβολικά τα πράγματα.Το πραγματικό πρόβλημα δεν είναι οικονομικό, είναι πολιτικό. Μια εποχή δύο περίπου αιώνων λήγει και οι μεγάλοι χαμένοι είναι οι νέοι. Η ανάδειξη του σύγχρονου κράτους συνέπεσε με την ανάδειξη των νέων. Ο Ναπολέων σημάδεψε την αλλαγή. Μετά από εκείνον, η μεγάλη ηλικία άρχισε να σχετίζεται με το κατεστημένο και η νιότη με την ελπίδα για κάτι καλύτερο. Πριν καλά-καλά προλάβει να τελειώσει το πανεπιστήμιο, ο μεγάλος Πολωνός ποιητής Άνταμ Μικίεβιτς έγραψε την «Ωδή στην Νιότη» το 1820, που είναι η καλύτερη ίσως απόδοση αυτού του σκεπτικού. Η Νέα Ιταλία του Τζουζέπε Μαντσίνι που ιδρύθηκε μία δεκαετία αργότερα προκάλεσε ατελείωτα «νεογνά» - ακολούθησαν η Νέα Γερμανία και η Νέα Πολωνία, για να μην αναφέρουμε τους Νεοοθωμανούς και αργότερα τους Νεότουρκους.

Το ρόδινο μέλλον του πολέμου

Του Πέτρου Παπακωνσταντίνου, Καθημερινή, 29.12.13

Την Πρωτοχρονιά του 1914, η Ευρώπη υποδεχόταν τον καινούργιο χρόνο με αισιοδοξία. Σχεδόν έναν αιώνα από το τέλος των Ναπολεόντειων Πολέμων, η Γηραιά Ηπειρος απολάμβανε τη μεγαλύτερη περίοδο σταθερότητας, σε πείσμα κάποιων γεωγραφικά και χρονικά περιορισμένων συγκρούσεων, όπως ο Κριμαϊκός, ο Γαλλοπρωσικός και ο Ρωσοτουρκικός πόλεμος. Το πρώτο κύμα της οικονομικής παγκοσμιοποίησης –από ορισμένες απόψεις, πιο προχωρημένο από το σημερινό– και η ταχύτατα αυξανόμενη φονική ισχύς των σύγχρονων οπλικών συστημάτων έκαναν το ενδεχόμενο ενός μεγάλου πολέμου να φαντάζει σαν το άκρον άωτον της απιθανότητας. Δεν έλειπαν βέβαια και οι Κασσάνδρες, αλλά οι πολλοί ασπάζονταν τη θεώρηση του Ιβάν Μπλοχ, ενός Πολωνού επιχειρηματία, ο οποίος το 1899, στη μελέτη του «Είναι άραγε δυνατός ένας νέος πόλεμος;», έγραφε: «Ο πόλεμος στον οποίο θα ριχτούν τα μεγάλα έθνη... οπλισμένα μέχρι τα νύχια, χρησιμοποιώντας όλους τους πόρους τους, σε μια πάλη ζωής ή θανάτου, είναι ένας πόλεμος που μέρα με τη μέρα γίνεται ολοένα και πιο δύσκολο να πραγματοποιηθεί. Ενας πόλεμος μεταξύ του Τρίπτυχου (Γερμανία, Αυστρία, Ιταλία) και της γαλλορωσικής συμμαχίας έχει γίνει εντελώς αδύνατος. Οι διαστάσεις των σημερινών πολεμικών εξοπλισμών και η οργάνωση της κοινωνίας έχουν κάνει την επιδίωξή του οικονομικά αδιανόητη».

Οι εποχές του Έρικ Χομπσμπάουμ

Της Έφης Γαζή, ΕΝΘΕΜΑΤΑ, Αυγή

Ένας χρόνος από το θάνατο του Έρικ Χομπσμπάουμ

Στο τρίτο κεφάλαιο της Εποχής του Κεφαλαίου, με τίτλο «Η ενοποίηση του κόσμου», ο Έρικ Χομπσμπάουμ αναφέρεται στην ανάπτυξη των μέσων μεταφοράς και επικοινωνίας της εποχής (σιδηρόδρομοι, ατμόπλοια, τηλέγραφος κτλ.) και δίνει ένα γλαφυρό παράδειγμα της «μείωσης του χρόνου» στον ύστερο 19ο αιώνα, περιγράφοντας τα ταξίδια του Φιλέα Φογκ:

«Ως το 1872, τα μέσα αυτά είχαν ήδη πραγματοποιήσει τον θρίαμβο που εξιστορούσε ο Ιούλιος Βερν: τη δυνατότητα να κάνει κανείς το γύρο του κόσμου σε 80 ημέρες, ακόμα και με τις διάφορες αναποδιές που παραμόνευαν τον αδάμαστο Φιλέα Φογκ. Ας θυμηθούμε τη διαδρομή αυτού του φλεγματικού ταξιδιώτη: διέσχισε με σιδηρόδρομο και πορθμείο την Ευρώπη από το Λονδίνο ως το Μπρίντιζι, και εκεί πήρε το πλoίο και πέρασε τη διώρυγα του Σουέζ, που είχε εγκαινιασθεί πρόσφατα (όλα αυτά μέσα σε επτά ημέρες). Το ταξίδι από το Σουέζ στη Βομβάη με το πλοίο επρόκειτο να διαρκέσει 13 μέρες. Το σιδηροδρομικό ταξίδι από τη Βομβάη στην Καλκούτα θα του έπαιρνε 3 μέρες». Ο ιστορικός συνεχίζει την αφήγηση των ταξιδιών του Φιλέα Φογκ: Χονγκ Κονγκ, Γιοκοχάμα, Σαν Φρανσίσκο με πλοία και τρένα σε μια διαδρομή που πήρε σαράντα μια μέρες, άλλες επτά μέρες μέχρι τη Νέα Υόρκη, και μετά Λίβερπουλ και Λονδίνο. Και διερωτάται: «Πόσο καιρό θα ήθελε ο Φιλέας Φογκ για ένα τέτοιο ταξίδι το 1848»; Με παιδικό σχεδόν πείσμα και περιέργεια, υπολογίζει μέρες, αναφέρεται στις ταχύτητες των ιστιοφόρων, στις πιθανές θαλάσσιες διαδρομές, καταλήγοντας: «Ο περίπλους της υδρογείου το 1848 δεν θα απαιτούσε λιγότερο από έντεκα μήνες, δηλαδή τέσσερις φορές περισσότερο απ’ όσο χρειάστηκε ο Φιλέας Φογκ».

Η ιστορία του Φιλέα Φογκ, ένα σύντομο επεισόδιο μέσα στο εκτενές και συναρπαστ

Η Τραγικότερη Φαντασίωση του 20ού αιώνα Το σταλινικό φαινόμενο διαπότισε βαθιά την ελληνική Αριστερά, όχι μόνον ως προς τις προσεγγίσεις του και τις πολιτικές του απολήξεις, αλλά κυρίως ως τρόπος σκέψης, ως μέθοδος διανοητικής προσέγγισης

Του Πέτρου Παπασαραντόπουλου,www.metarithmisi.gr

---

Ο Λεωνίδας Χατζηπροδρομίδης ανήκει σε μια κατηγορία διανοουμένων που τείνει να εκλείψει από τον δημόσιο λόγο της χώρας. Πρόκειται για το σπάνιο εκείνο είδος που δεν διστάζει να πάει κόντρα στο πνεύμα των καιρών, στο Zeitgeist της εποχής. Το απέδειξε με τα κείμενά του την εποχή της Γιουγκοσλαβικής κρίσης, που ήταν μια ανάσα ορθολογισμού στην παράνοια μιας χώρας που αποθέωνε τους «Σέρβους αδελφούς» και έκλεινε τα μάτια στα τραγικά γεγονότα στο Σεράγεβο, τη Σρεμπρένιτσα και τόσα άλλα μέρη. Το αποδεικνύει και με το παρόν βιβλίο, καρπό μιας σύνθετης και επίμοχθης προσπάθειας, που περιλαμβάνει κείμενα για το σταλινικό φαινόμενο καθώς και για τους μεταμοντέρνους θαυμαστές του.

Ο Μαρξισμός

Ο συγγραφέας θέτει από την αρχή το δάκτυλο επί τον τύπον των ήλων. Αναμετριέται με την απλουστευτική θεώρηση, που είχε για πολύ καιρό επικρατήσει στην Αριστερά, ότι ο Σταλινισμός ήταν μια παρέκκλιση, ένα ατύχημα, σε μια κατά βάση σωστή θεωρία, τον μαρξισμό[1].

Πλαστογράφοι της Ιστορίας

Πρίμο Λέβι

Του Θανάση Γιαλκέτση, Εφημερίδα των Συντακτών

 Η άρνηση της ναζιστικής γενοκτονίας, η άρνηση δηλαδή ορισμένων να πιστέψουν την ιστορική αλήθεια της εξόντωσης εκατομμυρίων Εβραίων στα ναζιστικά στρατόπεδα συγκέντρωσης, δεν είναι ένα φαινόμενο των τελευταίων χρόνων. Εκδηλώνεται ήδη από τότε που έγινε γνωστή αυτή η τραγωδία, που συντελέστηκε στην καρδιά της Ευρώπης. Ο Πρίμο Λέβι, στον πρόλογο του βιβλίου του «Αυτοί που βούλιαξαν και αυτοί που σώθηκαν» (Αγρα, 2000), σημείωνε ότι τις πρώτες ειδήσεις για τα ναζιστικά στρατόπεδα συγκέντρωσης πολλοί έτειναν να τις αρνηθούν εξαιτίας της υπερβολής τους. Εμοιαζε έτσι να επιβεβαιώνεται η πρόβλεψη που έκαναν οι ίδιοι οι ναζί. Οι στρατιώτες των Ες-Ες, θυμίζει ο Λέβι, διασκέδαζαν με το να προειδοποιούν κυνικά τους κρατούμενους: «Οποιοδήποτε τέλος και εάν έχει αυτός ο πόλεμος, τον πόλεμο εναντίον σας τον έχουμε κερδίσει εμείς. Κανείς από σας δεν θα μείνει για να μεταφέρει τη μαρτυρία, αλλά ακόμη και αν κάποιος σωθεί, κανείς δεν θα τον πιστέψει. Ισως υπάρξουν υποψίες, συζητήσεις, έρευνες ιστορικών, αλλά καμιά βεβαιότητα, γιατί μαζί μ’ εσάς θα καταστρέψουμε και τις αποδείξεις. Και στην περίπτωση ακόμη που κάποιες αποδείξεις θα σώζονταν και κάποιος από σας θα επιζούσε, ο κόσμος θα πει πως τα γεγονότα που διηγείστε είναι υπερβολικά τερατώδη για να γίνουν πιστευτά».

Άγγελος γόνιμων ιδεών της πράξης

Του Σπύρου Ασδραχά, Εποχή, 9.6.13

Οταν αναστοχάζομαι τον Άγγελο, έρχεται στο μυαλό μου ένα απλοϊκό ερώτημα: Ήταν ο πολιτικός που έγινε διανοούμενος ή ο διανοούμενος που έγινε πολιτικός; Αν ήθελε κάποιος να χαρακτηρίσει τον Άγγελο, και όταν ζούσε και δρούσε και κατόπιν, όταν τον χάσαμε, θα έλεγε ότι είχε θέσει την τεράστια παιδεία του στην υπηρεσία της πολιτικής. Αυτό είναι γεγονός. Αλλά το βασικό ερώτημα είναι ποια ήταν η κινητήρια δύναμη: Ήταν η τεράστια παιδεία ή ο πολιτικός προβληματισμός; Παραμένω με την εντύπωση ότι η Επαγγελία της Αδύνατης Επανάστασης ήταν η τεκμηρίωση μιας θεωρίας της ιστορίας, ιστορίας όμως ως πράξης, μέσα από μία απέραντη γνώση που έγγιζε τα όρια μιας αυστηρής συμβαντολογικής ιστορίας. Η πολιτική του πειθαρχία δεν του ανέτρεπε, όμως, βαθύτερες θεωρητικές και πολιτικές αγωνίες. Να πω μια απο αυτές. Πώς είναι επαληθεύσιμος σήμερα στην πράξη ο Μαρξ, από την ώρα όπου, ούτως ή άλλως -παρά τις ενδεχόμενες χρήσεις της, δεν αίρεται η αρχή της υπεραξίας. Ο Άγγελος Ελεφάντης ανήκε στην Αριστερά. Είχε πει στο τελευταίο του άρθρο για τον Συνασπισμό, λίγο πριν το θάνατό του, τη φράση: «το κόμμα που μας έλαχε». Κι αυτήν την Αριστερά που μας έλαχε ο Άγγελος την υπηρέτησε. Και την υπηρέτησε με ιδέες και πράξεις. Κατέβηκε υποψήφιος σε μια περιοχή που, όπως λένε, δεν θα εκλεγόταν ποτέ, στα πατρώα χώματά του. Διπλασίασε βεβαίως τις ψήφους, αλλά ήταν έτσι κι αλλιώς πάρα πολύ λίγες!

Και πατριώτης και γερμανοτσολιάς;

Του Νίκου Μπίστη, www.protagon.gr

Γίνεται; Δεν γίνεται. Για αυτό ας αφήσουν την Ιστορία ήσυχη. Ή τουλάχιστον ας την αφήσουν στους ιστορικούς. Ποτέ δεν μπορούσα να φανταστώ ότι η Δημόσια Τηλεόραση θα έκανε εκπομπή αποκατάστασης ενός καραμπινάτου συνεργάτη των Γερμανών, του Ιωάννη Βουλπιώτη, που αν είχε κάνει στη Γαλλία όσα έκανε κατά την Κατοχή στην Ελλάδα, ο Σαρλ Ντε Γκωλ (όχι ο κομμουνιστής Μωρίς Τορέζ) θα τον είχε στήσει στα έξι μέτρα. Έστησε ουκ ολίγους ο μεγάλος Κάρολος. Η έκπληξή μου μεγάλωσε γιατί την εκπομπή υπέγραφε ένας συντηρητικός στις απόψεις του αλλά ευπρεπής και με καλό τηλεοπτικό προϊόν δημοσιογράφος, ο Μανώλης Κοττάκης. Προσκαλεσμένη ήταν η Ιζαμπέλλα Παλάσκα, κόρη του Ιωάννη Βουλπιώτη, εκπροσώπου της Siemens στην Ελλάδα και συνεργάτη των Γερμανών και των ελληνόφωνων κατοχικών κυβερνήσεων. Ο λόγος της πρόσκλησης ήταν η έκδοση από μέρους της κας Παλάσκα ενός βιβλίου για τον πατέρα της με τίτλο «Άγγελος ή δαίμονας, ο αμφιλεγόμενος πατέρας μου».

Υπέρ Μαζάουερ ο Χριστιανόπουλος. Ο ποιητής "αθωώνει" τον ιστορικό

Του Απόστολου Λυκεσά, Έθνος, 28.1.13

Διαψεύστηκαν όσοι προσδοκούσαν ότι η ιστορική προσέγγιση της Θεσσαλονίκης που έκανε ο ιστορικός Μαρκ Μαζάουερ θα έβρισκε τον μάστορά της, έστω και με καθυστέρηση έξι χρόνων από την κυκλοφορία του βιβλίου του «Θεσσαλονίκη. Πόλη των φαντασμάτων».Το κοινό που κατέκλυσε την αίθουσα εκδηλώσεων της Εταιρείας Μακεδονικών Σπουδών ήταν προδιατεθειμένο για έναν... θρίαμβο έναντι του «ασεβούς» Βρετανού και η παράταξη της εκδήλωσης προδιέθετε για κάτι τέτοιο.

Δεν βρίσκονται άλλωστε κάθε μέρα στο ίδιο πάνελ ο ποιητής Ντίνος Χριστιανόπουλος με τον πρόεδρο της ΕΜΣ Νίκο Μέρτζο να συνεπικουρούνται από τον ιστοριοδίφη Γιάννη Μέγα και τον συγγραφέα Γιώργο Καραμπελιά. Η σύμπραξη είχε σημείο εκκίνησης το βιβλίο του Γιάννη Ταχόπουλου «Η Θεσσαλονίκη, ο Μαζάουερ και τα φαντάσματα του οθωμανισμού», το οποίο προαναγγελλόταν ως «η πρώτη εμπεριστατωμένη κριτική των απόψεων που, με αφετηρία το βιβλίο του Μαζάουερ, έχουν κυριαρχήσει την τελευταία περίοδο στην ακαδημαϊκή και πνευματική σκηνή σχετικά με τη Θεσσαλονίκη».

Απολογισμός 100 χρόνων απραξίας

Του Γιώργου Φρέρη*

 Με τη συμπλήρωση 100 χρόνων από την «απελευθέρωση» της Θεσσαλονίκης από τον οθωμανικό ζυγό και την ένταξή της στο σύγχρονο ελληνικό κράτος, θάθελα να εκφράσω κάποιες σκέψεις για όσα έγιναν υπάρξαν αλλά και για όσα δεν έγιναν στην πόλη μας και που πολύ φοβάμαι -μακάρι να διαψευστώ- ούτε και στο μέλλον θα γίνουν. Ανατρέχοντας λοιπόν στον αιώνα που πέρασε, θυμίζω ότι το 1912, το φυσικό λιμάνι της Βαλκανικής χερσονήσου μαζί με τα περίχωρα αποτελούσαν μια γοητευτική και πολυάνθρωπη κοσμοπολίτικη περιοχή, μ’ ένα πλήθος εθνοτήτων από Εβραίους, Τούρκους, Έλληνες, Σλάβους και Φραγκολεβαντίνους να συνυπάρχουν σχεδόν ειρηνικά, παρά τις θρησκευτικές ή πολιτιστικές τους διαφορές. Ήταν μια πόλη ζωντανή, με ποικίλες συνοικίες που σχηματίζονταν με κριτήριο την εθνότητα ή την κοινωνική τάξη, μια πόλη που ευημερούσε εξαιτίας του διαπολιτισμικού αυτού παντρέματος, μια πόλη που γνώρισε μεγάλη ανάπτυξη στις αρχές του περασμένου αιώνα, σε πολλούς τομείς·

Κάτι θα ξαναγεννηθεί, αλλά θα διαφέρει απ’ ό,τι ξέρουμε

Συνέντευξη της Ροσάνα Ροσάντα στον Μάρκο Μπερλινγκουέρ, Εποχή, 23.12.12

Η Ροσάνα Ροσάντα ζει στο Παρίσι εδώ και πολλά χρόνια. Το σπίτι της βλέπει στο Σηκουάνα, στην Αριστερή Όχθη, φυσικά. Το κτίριο του 19ου αιώνα έχει μια ξεχωριστή αύρα. Στο διαμέρισμά της, μου λέει ότι υπήρχε το τυπογραφείο της Κολέτ. Σ’ αυτή την παρισινή γωνιά ήλθα να της πάρω συνέντευξη. Της εξήγησα ότι έχουμε έναν ιδιαίτερο χώρο αφήγησης στην εφημερίδα Pubblico, που εμείς ονομάζουμε what‘s left. Ήταν περίεργη να μάθει για μας και για τον τρόπο που βλέπουμε τα πράγματα: «Τι εννοεί ως αριστερά ο διευθυντής σου;», με ρωτάει. Της απαντάω ότι νομίζω ότι απ’ αυτή την άποψη ο διευθυντής έμεινε κολλημένος στο πέρασμά του από τη Fgci (τη νεολαία του ΙΚΚ) στα μισά της δεκαετίας του ’80. Αυτό την εξέπληξε και νομίζω ότι τη διασκέδασε: «Όσο περνάει ο καιρός - μου είπε -βρίσκω όλο και πιο υπέροχο εκείνο το κόμμα, το ΙΚΚ, στο οποίο έκανα πολλή κριτική. Υπήρξε ένα μεγάλο οικοδόμημα». Την κοιτάζω, για μια στιγμή. Θυμόμουν τη Ροσάντα στη λογοτεχνική εικονογραφία του Manifesto: την αυστηρή και σοβαρή διανοούμενη. Και αντίθετα τη βρίσκω γλυκομίλητη και περίεργη. Μιλάμε πολύ, τρεις ώρες. Ξεκινάμε από το ίντερνετ («Θα επιβιώσουν οι εφημερίδες με το διαδίκτυο;») για να καταλήξουμε στη Λατινική Αμερική («καταλαβαίνω ότι έκαναν σπουδαία πράγματα, αλλά εγώ δεν βλέπω αυτό το μοντέλο»). Στο τέλος, από δω το πάμε, από κει το πάμε, αντιλαμβάνομαι ότι μιλήσαμε κυρίως για ιστορία και για το 1900. Δεν μπορούσε να γίνει αλλιώς με ένα «κορίτσι του περασμένου αιώνα», για να μείνουμε στην εικόνα την οποία επέλεξε να δώσει ως τίτλο της αυτοβιογραφίας της.

«Παράπονα» ιστορικού: ο Χομπσμπάουμ, το έθνος και ο εθνικισμός

 Tου Παναγιώτη Νούτσου, ΕΝΘΕΜΑΤΑ

Γνώρισα από κοντά τον Έρικ Χομπσμπάουμ (1917-2012) τον Σεπτέμβριο του 1989 στο Linz της Αυστρίας, κατά την 25η διεθνή συνάντηση των ιστορικών του εργατικού κινήματος. Ήδη είχα παρακολουθήσει και, όπου ήταν δυνατό, είχα αξιοποιήσει το έως τότε συγγραφικό του έργο. Τούτο, άλλωστε, έπραττα και με τις κατοπινές του δημοσιεύσεις. Μ’ αυτήν ακριβώς τη σχέση μετείχα, με δύο κείμενα, στο Αφιέρωμα προς τιμήν του που συνέθεσε το Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης (2008). Εκείνο που συγκράτησα από τη σκέψη του είναι ότι ακόμη κι από όσα ο ίδιος έχει γράψει μπορεί να «επινοούνται» ερμηνευτικές «παραδόσεις», χωρίς ωστόσο να φέρει την ευθύνη γι’ αυτό. Ένα τέτοιο παράδειγμα σκιαγραφείται σε ό,τι ακολουθεί. Με εντελώς ανεπεξέργαστο τρόπο σημειώνεται, ήδη από το 1995 (μετά από συνέντευξή του στηνΕλευθεροτυπία) έως σήμερα, ότι η «νεοτερική προσέγγιση του έθνους ως εφεύρεσης» ή «επινόησης» αποδίδεται στον Χομπσμπάουμ. Μάλλον μια ακόμη αυτοψία, εφόσον δεν κρίνεται ικανοποιητική η παράθεση κάποιων αράδων, θα μπορούσε να αποβεί διαφωτιστική για το πώς «επινοούνται» πράγματι οι «παραδόσεις».

Η αντιφασιστική Αντίσταση των λαών: Ένα πανευρωπαϊκό φαινόμενο

Του Άγγελου Ελεφάντη, Αυγή, ΕΝΘΕΜΑΤΑ, 28.10.12

Στις 18 Ιουνίου 1940, μετά την κατοχή της Γαλλίας από τον γερμανικό στρατό, τη συνθηκολόγησή της και την ανάληψη της διακυβέρνησης της χώρας από την κυβέρνηση Βισύ του στρατάρχη Πεταίν, ο στρατηγός Ντε Γκωλ, από τον ραδιοφωνικό σταθμό του BBC του Λονδίνου όπου είχε καταφύγει, απηύθυνε στους Γάλλους ένα σύντομο αλλά και πολυσήμαντο διάγγελμα: οι ελεύθεροι Γάλλοι, εκείνοι των αποικιών κι όσοι κατέφυγαν στην Αγγλία, δεν αναγνώριζαν τη συνθηκολόγηση και συνέχιζαν τον πόλεμο κατά των Γερμανών στο όνομα της Γαλλίας. Εν κατακλείδι ο στρατηγός Ντε Γκωλ καλούσε τους Γάλλους σε αντίσταση (resistance) στον κατακτητή και το εγχώριο όργανό του, την πεταινική κυβέρνηση Βισύ. Το ιστορικό αυτό διάγγελμα, εκτός από τις σημαντικές πολιτικές και στρατιωτικές συνέπειες που είχε για τη Γαλλία, αφού αποτέλεσε την ιδρυτική πράξη της αντίστασης κατά των Γερμανών που οργανώθηκε προοδευτικά μέσα στη χώρα, δημιούργησε έναν νέο πολιτικό και ιδεολογικό όρο του οποίου η εμβέλεια διαπέρασε ολόκληρη την κατεχόμενη Ευρώπη, επιβίωσε πολύ μετά το τέλος του πολέμου και των αναγκών που τον γέννησαν: τον όρο αντίσταση.

Μια πόλη παλίμψηστο

Του Αντώνη Λιάκου, ΒΗΜΑ, 27.10.12

Την ιστορία της Θεσσαλονίκης μπορεί κάποιος να τη δει με τον παλαιό σχολικό τρόπο ως ολοκλήρωση της εθνικής επικράτειας από δύο χαρισματικούς ηγέτες, τον Βενιζέλο και τον Κωνσταντίνο, μπορεί όμως και να τη δει στο πλαίσιο των αλλαγών που αναδιοργάνωσαν τη μισή Ευρώπη, διαλύοντας τρεις αυτοκρατορίες, δημιουργώντας πολλά νέα κράτη, ακόμη περισσότερες μειονότητες και μερικά εκατομμύρια προσφύγων, ανάμεσά τους και οι δικοί μας του 1922. Στον στρόβιλο αυτό, που συνεχίστηκε με τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο, πολλές πόλεις άλλαξαν επικυρίαρχους, όνομα και πληθυσμό. Μια από αυτές είναι η Θεσσαλονίκη. Υπήρξε μια τυπική ανατολίτικη και κοσμοπολίτικη, πολυεθνική και πολυθρησκευτική πόλη στις αρχές του αιώνα, που κυριολεκτικά μεταστοιχειώθηκε. Στον 20ό αιώνα η πόλη έμοιαζε με παλίμψηστο. Καθώς σβηνόταν το παλιό κείμενο, γραφόταν πάνω ένα καινούργιο. Χάνοντας μία-μία τις μεγάλες και μικρές κοινότητές της δεν έχανε μόνο ανθρώπους. Εχανε τρόπους ζωής, γειτονιές, στέκια, γλώσσες, έντυπα, κουλτούρες. Και πάνω στα παλιά ίχνη έρχονταν νέοι άνθρωποι, νέες κοινότητες και έγραφαν τον δικό τους πολιτισμό, και άφηναν τα δικά τους ίχνη. Στους δύο πολέμους χάθηκε ο εβραϊκός πληθυσμός της πόλης και την εγκατέλειψαν ο μουσουλμανικός και ο σλαβικός πληθυσμός της. Σβήστηκε η παρουσία τους στον χώρο, η γλώσσα τους, ο πολιτισμός τους. Ηλθαν άλλοι, οι πρόσφυγες της Μικρασίας, της Θράκης και του Πόντου, και έκαναν τις δικές τους γειτονιές.

Μάρκ Μαζάουερ: ''Η ελληνική κοινωνία θρυμματίστηκε''

Συνέντευξη στον Γιώργο Καρουζάκη, Lifo

Xωρίς υστεροβουλία ή γλυκερές εξιδανικεύσεις, ο βαθύς γνώστης της ελληνικής ιστορίας μιλά για την κρίση της χώρας μας και τους σπασμένους δεσμούς εμπιστοσύνης μεταξύ των κοινωνικών ομάδων και των πολιτικών, και ισχυρίζεται ότι όλα τα σενάρια εξόδου από την ευρωπαϊκή ένωση είναι ανέφικτα, αν όχι ολέθρια. Ο τρόπος που ο κορυφαίος βρετανός ιστορικός και συγγραφέας Μάρκ Μαζάουερ μιλά για την Ελλάδα από την άλλη άκρη της τηλεφωνικής γραμμής θα έπερεπε να αποτελεί πρότυπο προς μίμηση για πολλούς Έλληνες.  Βαθύς γνώστης της νεότερης ελληνικής ιστορίας και της ιστορίας των Βαλκανίων, μιλά για την ελληνική κρίση ήρεμα, ψύχραιμα, με σεβασμό για μια χώρα που βρίσκεται στη δύσκολη καμπή της νεότερης ιστορίας της, χωρίς, όμως, να παραβλέπει τα σοβαρά προβλήματά της και όσους τα ενίσχυσαν.

Μνήμες της Βαϊμάρης

Πότσνταμερ Πλατς, δεκαετία του 1920

Tου Eric Hobsbawm, LondonReview of Books 2008, Αυγή 07.10.12, ΕΝΘΕΜΑΤΑ

Ο Έρικ Χομπσμπάουμ θυμάται τα εφηβικά  του χρόνια, στο  ταραγμένο και συναρπαστικό Βερολίνο της Δημοκρατίας της Βαϊμάρης. Μας περιγράφει τη βερολινέζικη κουλτούρα του Μεσοπολέμου, το πολιτικό κλίμα,  την  άνοδο του Χίτλερ.

μετάφραση: Αλέξανδρος Κεσσόπουλος

Έζησα την περίοδο που επηρέασε περισσότερο  τη διαμόρφωση της προσωπικότητάς  μου, τα χρόνια 1931-33, ως  γυμνασιόπαις και εκκολαπτόμενος ενεργός κομμουνιστής, στη  θνήσκουσα Δημοκρατία της Βαϊμάρης.  Το φθινόπωρο  του 2007 μου ζήτησαν να θυμηθώ εκείνη την εποχή σε μια διαδικτυακή γερμανική συνέντευξη, με τίτλο «Ich bin ein Reisefuehrer in die Geschichte» («Είμαι ένας ξεναγός στην Ιστορία»). Μερικές βδομάδες αργότερα μίλησα στο ετήσιο δείπνο των αποφοίτων –όσων ζουν ακόμα–  του σχολείου όπου φοίτησα όταν ήρθα στη Βρετανία, του St Marylebone Grammar School, το οποίο δεν υπάρχει πια· στην ομιλία μου,  προσπάθησα να εξηγήσω τις αντιδράσεις ενός δεκαπεντάχρονου που τον κουβάλησαν ξαφνικά σε τούτη τη χώρα, το 1933. «Φανταστείτε», είπα στα υπόλοιπα μέλη των Old Philologians, του συλλόγου των αποφοίτων του σχολείου,  «ότι είστε  ανταποκριτής μιας εφημερίδας με έδρα στο Μανχάταν, κι ο εκδότης  σας ξαποστέλνει στην Ομάχα της Νεμπράσκα! Έτσι ένιωσα όταν πρωτοέφτασα στην Αγγλία, αφού είχα ζήσει  δύο  περίπου χρόνια στο απίστευτα συναρπαστικό, το φίνο Βερολίνο της Δημοκρατίας της Βαϊμάρης, με το διανοητικά και πολιτικά εκρηκτικό κλίμα. Η Αγγλία ήταν μια τρομακτική απογοήτευση για μένα».